آشنایی با سه دسته از مواد غذایی

آشنایی با سه دسته از مواد غذایی
مواد غذایی که در نتیجه سوخت و ساز در بدن تولید انرژی می کنند عبارتند از :

۱-   قندها یا هیدراتهای کربن
۲-   چربی ها یا لیپیدها
۳-   پروتئین ها یا اسیدهای آمینه


به گروههای فوق از آنجا که تولید کننده انرژی هستند مواد غذایی اصلی نیز می گویند علاوه بر این مواد غذایی ، گروهی دیگر از مواد غذایی همچون آب ، ویتامینها و مواد معدنی فاقد کالری هستند لذا به مواد غذایی غیر انرژی زا معروفند . ولی باید دانست که انرژی زا نبودن این گروه از مواد غذایی به هیچ عنوان از ارزش و اهمیت تغذیه ای آنها نمی کاهد .

کالری حاصل از هر یک از مواد غذایی ذکر شده در بالا در بمب کالری سنج ( دستگاه مخصوصی است برای اندازه گیری انرژی حاصل از سوختن مواد غذایی در خارج از  بدن ) به ترتیب زیر می باشد :

۱- یک گرم ماده قندی              ۱/۴ کالری

۲- یک گرم ماده پروتئینی          ۶/۵ کالری

۳- یک گرم ماده چربی              ۳/۹ کالری

با توجه به اینکه هضم و چذب مواد غذایی مخصوصاً پروتئین ها در بدن کامل نیست و نیز هنگام تغییرات شیمیایی مواد غذایی ، مقداری مصرف میشود لذا میزان کالری حاصل از مواد غذایی در بدن عبارت خواهد بود از :

یک گرم ماده قندی              ۴ کالری

یک گرم ماده پروتئنی           ۴ کالری

یک گرم ماده چربی              ۹ کالری

با توجه به اینکه چربی ها از لحاظ مقدار انرژی ذخیره در واحد وزن بر کربوهیدراتها و پروتئین ها برتری دارند و هر گرم چربی انرژی معادل دو برابر یک گرم کربوهیدارت یا پروتئین تولید می نماید شاید این تصور پیش آید که بهتر است رژیم غذایی روزانه انسان کلاً از چربی ها باشد که در این صورت توجه به این نکته حائز اهمیت است که برای ادامه حیات سلولها و اندامهای مختلف بدن ، نیاز به مواد غذایی متنوع و کافی میباشد و مصرف زیاد چربی سبب کاهش اشتها می شود و هضم آن به مراتب  مشکل تر از مواد انرژی زای دیگر است .

علاوه بر این ، مازاد مواد چربی در بدن در زیر پوست و کنار اندامها ذخیره میشود و فعالیت آنها را محدود می سازد و ضمناً موجب چاقی و امراض قلبی و عروقی می گردد لذا به منظور تامین نیازهای غذایی اندامها و دستگاههای بدن دانشمندان علوم تغذیه معتقدند که رژیم غذایی روزانه انسان باید از الگوی زیر و یا نزدیک به آن تبعیت کند :

مواد قندی و نشاسته                        ۴۰%

مواد چربی                                   ۲۵%

مواد پروتئینی                               ۲۵%

ویتامین ها ، املاح معدنی و مایعات    ۱۰%

آشنایی با مواد اصلی غذایی
قندها

مهمترین منابع غذایی قندی برای انسان گیاهان هستند که برحسب ماهیت شیمیایی از انواع قندهای ساده ( مونوساکارید ) ساخته شده اند . از قندها برای :

۱-   ایجاد اجزاء ساختمانی

۲-   تولید انرژی

۳-   واسطه های سوخت و سازی

۴-   شرکت در پدیده های حیاتی در بدن انسان استفاده می شود .

مقدار قند مورد نیاز بدن بستگی به حالات فیزیولوژیک و فعالیتهای بدنی دارد . عموماً در مواد غذایی مصرفی روزانه مواد قندی به اندازه کافی وجود دارد . مازاد بر نیاز بدن قند مصرفی به صورت گلیکوژن ( نشاسته حیوانی ) در کبد و عضلات ذخیره میشود و در صورت ادامه مصرف مواد قندی مازاد بر ظرفیت ذخیره عضلات و کبد این قندها تبدیل به چربی شده و در نتیجه موجب افزایش چربی های بدن می گردد . در ادامه طولانی مصرف قند امکان پیدایش بیماری دیابت وجود دارد .

کاهش مصرف قند در حالی که نیازهای بدن انسان را برآورده ننماید موجب اختلالات عصبی و ضعف عضلانی می گردد . بنابراین مصرف صحیح و برآورد نمودن نیاز بدن به مقدار قند مورد نیاز یکی از مهمترین عوامل جلوگیری از ابتلا به بیماریهای متابولیک است  . اهمیت قند ساده ( گلوکز ) در خون از آن روست که سلولهای مغز تنها انرژی لازم خود را از این ماده کسب می نمایند . لذا به محض کاهش گلوکز در خون فرد دچار سرگیجه و در نهایت بیهوشی می گردد .

آشنایی با سه دسته از مواد غذایی

چربی ها ( لیپیدها )

نقش اصلی چربی ها در بدن انسان ذخیره انرژی است . علاوه بر شرکت چربی در ساختمان غشاء سلولی ، بدن دارای گروه مخصوص چربی ( Adipose cell ) است که عمل اصلی آنها ذخیره چربی میباشد .

اگر چه تعداد سلولهای چربی ممکن است در اثر احتیاج به ذخیره بیشتری در بالغین افزایش یابد .

ولی شواهد زیادی در دست است که نشان میدهد که تعداد سلولهای چربی در بسیاری از قسمتهای بدن در سالهای اولیه زندگی و مجدداً در دوره نوجوانی تعیین می شوند .

وقتی چربی تشکیل شد و در سلولهای بافت چربی قرار گرفت در بدن راهی برای دفع آن وجود ندارد . بنابراین تنها راه کاهش چربی ، اکسیده شدن ( سوختن ) آن به صورت گرما و انرژی است .

مقدار معینی از چربی در بدن ضروری بوده و طبیعی تلقی میشود ، این مقدار در زنان ۱۸ تا ۲۰ درصد و در مردان ۱۲-۱۵ درصد وزن بدنشان میباشد . در افراد ورزشکار پائین تر از افراد غیر ورزشکار میباشد . اضافه بر این مقدار اضافه وزن و مقدار بیش از اندازه آن چاقی نامیده میشود .

پروتئین ها

تقریباً حدود ۲۰ درصد وزن بدن افراد بالغ را پروتئین ها تشکیل می دهند . این مقدار پروتئین ، ½ در عضلات ، ۵/۱ در استخوان و ½ در پوست و بقیه در بافتهای دیگر و مایعات بدن است .

تمام آنزیمها ( موادی که تسهیل کننده و تسریع کننده روند سوخت و ساز مواد در بدن می باشند ) پروتئین هستند .

بسیاری از هورمونها یا پروتئینی هستند و یا مشتقاتی از پروتئین می باشند .

اجزاء سازنده پروتئین را اسیدهای آمینه می نامند . ارزش نهایی یک پروتئین غذایی برای بدن انسان در ترکیب اسیدهای آمینه آن می باشد .

۰ دیدگاه

پیام بگذارید.

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.